Μπορεί ο πρωθυπουργός να διαμηνύει πως η Ελλάδα θα βγει «με το σπαθί της» στις αγορές στο τέλος του προγράμματος, το 2018, ωστόσο στα κέντρα αποφάσεων έχουν ήδη ξεκινήσει οι παρασκηνιακές συζητήσεις για την επόμενη ημέρα, με βασικό σενάριο εκείνο της Προληπτικής Πιστοληπτικής Γραμμής Στήριξης (ECCL).

Οι δανειστές γνωρίζουν πως ένα μεγάλο μέρος από το ποσό του δανείου των 86 δισ. ευρώ του ESM, που δόθηκε με το τρίτο μνημόνιο, δεν θα εκταμιευθεί μέχρι το τέλος του προγράμματος, τον Αύγουστο του 2018, λόγω των καθυστερήσεων με τις οποίες ολοκληρώνονται οι αξιολογήσεις. Το ποσό αυτό εκτιμάται ότι θα μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες για ένα τέταρτο πρόγραμμα στήριξης, έστω και με τη μορφή της Προληπτικής Πιστοληπτικής Γραμμής.

Προς το παρόν, οι προσπάθειες επικεντρώνονται στην -έστω και δοκιμαστική- έξοδο της χώρας στις αγορές ομολόγων με μια έκδοση τριετούς ή πενταετούς διάρκειας. Ηδη οι πληροφορίες αναφέρουν πως στο τραπέζι έχει πέσει μια έξοδος ακόμη και μέσα στον Ιούλιο για μικρό ποσό, της τάξης των 5 δισ. ευρώ. Εάν στην τριετία το επιτόκιο διαμορφωθεί κοντά στο 3,5% και στην πενταετία κοντά στο 4,8%, οι συνθήκες θα κριθούν ευνοϊκές και το εγχείρημα θα υλοποιηθεί.

Ωστόσο, οι καλά γνωρίζοντες το ελληνικό ζήτημα υποστηρίζουν πως το πρόβλημα δεν λύνεται με δύο ή τρεις μικρής διάρκειας εκδόσεις. «Ολοι γνωρίζουμε πως για τα επόμενα πολλά χρόνια η Ελλάδα δεν θα έχει μεγάλες πληρωμές», αναφέρουν πηγές με άμεση γνώση των διαβουλεύσεων. «Κατά συνέπεια, θα υπάρξει μεγάλη επενδυτική όρεξη για τόσο υψηλά επιτόκια στην τριετία ή την πενταετία», συμπληρώνουν. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν με νόημα, «κανείς επενδυτής δεν είναι πρόθυμος αυτήν τη στιγμή να αγοράσει ελληνικά ομόλογα μεγαλύτερης διάρκειας, καθώς το πρόβλημα εμπιστοσύνης παραμένει». Ο ίδιες πηγές υποστηρίζουν πως, όσο η Ελλάδα δεν δίνει σαφές μήνυμα ιδιοκτησίας του προγράμματος και των μεταρρυθμίσεων, τόσο το επενδυτικό ενδιαφέρον για την αγορά ομολόγων θα είναι περιορισμένο.

Για τον ίδιο λόγο, οι περισσότεροι διεθνείς οίκοι «έχουν ποντάρει» στην Προληπτική Πιστοληπτική Γραμμή Στήριξης, τη λεγόμενη και ECCL, στο πρότυπο της συμφωνίας της κυβέρνησης Σαμαρά το 2014. Με τον τρόπο αυτό, εκτιμούν, η Ελλάδα θα συνεχίσει να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις υπό τον έλεγχο των δανειστών και, παράλληλα, θα αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές με βιώσιμα επιτόκια.
Οσο, μάλιστα γίνεται πιο καθαρό πως οι Ευρωπαίοι δεν πρόκειται να ανοίξουν τα χαρτιά τους για τα μεσοπρόθεσμα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους, παρά μόνο στο τέλος του τρέχοντος προγράμματος, η «καθαρή έξοδος» της Ελλάδας στις αγορές φαίνεται όλο και πιο δύσκολη.

Ο κίνδυνος άρσης του waiver

Οι διεθνείς οίκοι θέτουν ακόμα ένα σημείο προβληματισμού. Οπως αναφέρουν, σε περίπτωση που η Ελλάδα τελείωνε το τρέχον πρόγραμμα το 2018 και αποφάσιζε να βγει μόνη της στις αγορές, χωρίς τη στήριξη των Ευρωπαίων, μέσω της Προληπτικής Γραμμής, τότε η ΕΚΤ θα ήταν υποχρεωμένη να άρει το waiver, δηλαδή την κατ’ εξαίρεση αποδοχή των ελληνικών ομολόγων ως ενέχυρα για να δανείζει τις ελληνικές τράπεζες.

Σήμερα, η ΕΚΤ αποδέχεται τα ομόλογα των ελληνικών πιστωτικών ιδρυμάτων ως εχέγγυα, παρά τη βαθμολογία τους από τους οίκους αξιολόγησης στην κατηγορία «σκουπίδια» (junk), επειδή η χώρα είναι σε πρόγραμμα στήριξης του ESM. Εφόσον το πρόγραμμα αυτό εκλείψει και οι οίκοι αξιολόγησης δεν έχουν αναβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας και του τραπεζικού συστήματος, η ΕΚΤ θα είναι υποχρεωμένη να άρει το waiver, άρα να μη δανείζει με χαμηλά επιτόκια τις ελληνικές τράπεζες, όπως ακριβώς έγινε τον Φεβρουάριο του 2015.

Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας απόφασης θα ήταν η επιστροφή των τραπεζών σε εξάρτηση από τον έκτακτο μηχανισμό της Τραπέζης της Ελλάδος (ELA), ο οποίος έχει πολύ μεγαλύτερο κόστος. Μια τέτοια κίνηση θα στερούσε πολύτιμη ρευστότητα από τις τράπεζες, σε μια περίοδο που το ένα μετά το άλλο τα πιστωτικά ιδρύματα μειώνουν την εξάρτησή τους από τον ELA και έχουν ήδη προβεί σε κινήσεις ενίσχυσης των κεφαλαίων τους, προκειμένου να στηρίξουν την πραγματική οικονομία και την ανάπτυξη. Αυτός είναι και ο λόγος που στα κέντρα λήψης αποφάσεων η λύση της ECCL κερδίζει όλο και περισσότερους υποστηρικτές.